Bij de fotoÕs van Taco Anema
-Huis Marseille, zaterdag 7 maart 2009
Tijdens een radio-interview heb ik Taco Anema horen zeggen
dat hij met
zijn werk geen zwaarwichtige bedoelingen heeft. ÔIk heb niet
zoveel diepe
gedachten,Õ sprak hij, Ômeestal doe ik gewoon maar wat.Õ Op
de vraag
waarom hij honderd Hollandse huishoudens fotografeerde,
antwoordde hij:
Ôgewoon, omdat ik een nieuw onderwerp nodig had.Õ
In dat interview zei Anema ook dat een foto niet meer is dan
een
afbeelding op een stukje papier. Iemand kijkt naar dat
stukje papier en
krijgt er associaties bij. Een fotograaf kan allerlei
verheven gedachten
hebben, de waarheid is dat hij nauwelijks invloed heeft op
het resultaat.
Een geslaagde foto is niets meer dan dom toeval, aldus
Anema.
Het is niet makkelijk om iets te zeggen over het werk van
een fotograaf
die dit soort uitspraken doet. Maar ik zal wel moeten, want
Taco heeft mij
per slot van rekening gevraagd, en ik sta hier nu.
Terwijl ik naar TacoÕs afbeeldingen op stukjes papier van
mensen in hun
huizen keek, moest ik denken aan premier Balkenende en zijn
normen- en
waardenkabinet. Aan het grote belang dat zij hechten aan het
traditionele
gezin als hoeksteen van de samenleving, en al die ontelbare
beleidsmaatregelen die op dat traditionele gezin zijn
gericht.
Van de honderd gezinnen die Taco fotografeerde voldoet
volgens mij alleen
de godsvruchtige familie Wiersma uit Spakenburg – acht
kinderen,
huishoudende moeder, werkende vader – aan de idealen
van de christelijke
gezinspolitiek. De rest van TacoÕs gezinnen moet vanuit de
heersende
mannenbroedersoptiek, als risicovol danwel verloren worden
beschouwd.
Wat te denken van de foto van de gescheiden vader die met
zijn zoontje aan
de eettafel zit? Om de week mag de man de jongen zien, die
ook nog eens
met een ivf-behandeling verwekt blijkt te zijn. Een wonder
eigenlijk dat
vader een maaltijd met tomaten en sla serveert, en niet naar
de snackbar
is gegaan.
En dat loensende meisje in die kunstzinnige huiskamer, hoe
zal het aflopen
met haar? Ze wordt opgevoed door haar alleenstaande moeder,
die in het
bijschrift vertelt dat ze een onbezorgd en avontuurlijk
leven leidde. Ja,
dat komt er dan van. Gelukkig is er nu een minister van
Jeugd- en Gezin.
En die Turkse man die met een heidens gebaar een appel aan
zijn vrouw
geeft, of is het zijn minnares? ÔAnarchie hoort bij ons
gezin,Õ zegt de
man in het bijschrift. Als ik van het CDA was zou ik Bureau
Jeugdzorg
alvast inschakelen, voordat het te laat is.
Een werkende moeder knoopt onbeschaamd haar jurk open om
borst te voeden,
en zoveel homostellen als ik tel. Soms met kinderen,
verknipt zullen ze
opgroeien.
De foto van dat Jan Steen-gezin uit De Rijp met die
ongepland zwanger
geraakte dochter. Al de hele dag ligt ze op de bank naar de
tv te kijken.
De baby wordt een draaideurcrimineel, dat kan niet anders.
Totaal ontwrichte gezinnen zag ik, verdwenen vaders,
verdwenen moeders.
Ontbonden huwelijken, of helemaal nooit getrouwd geweest,
complete
slagvelden. Oblomoven, madame BovaryÕs, Anna KareninaÕs. Het
moderne,
mondaine leven met al zÕn verleidingen. Schuinsmarcheerders,
verdorven
wellustelingen. Vrouwen die met hun begeerlijkheid mannen
tot knechten
maken. Daar klinkt de Kreutzersonate al, een Damascener dolk
komt
tevoorschijn en het bloed vloeit, gezinsdrama.
Vergeet de kredietcrisis, meneer Balkenende, in Nederland is
een
gezinscrisis gaande. Het traditionele gezin als hoeksteen
van de
samenleving bestaat niet meer. Er worden kinderen geboren
met minstens
acht grootouders, waarvan vijf omaÕs en drie opaÕs.
Vaders hertrouwen met andere moeders, of met andere vaders.
Een homostel
insemineert een lesbostel, gevolg: kinderen met twee moeders
en twee
vaders. De familie Wiersma uit Spakenburg is een zoete droom
uit het
verleden, welkom in het Nederland van de eenentwintigste
eeuw.
Behalve dat het gewoon prachtige fotoÕs zijn om naar te
kijken, en Taco
als een choreograaf zijn slachtoffers opstelt, laat deze
expositie mij in
de eerste plaats zien dat dit land wordt bestuurd door een
sekte die een
afgestorven minderheid representeert.
Tot zover mijn associaties. Ik hoop dat u straks met net
zoveel veel
aandacht TacoÕs Hollandse huishoudens zult bekijken. Laat uw
fantasie de
vrije loop, het mag van de fotograaf. En bedenk: het zijn
maar afbeelding
op stukjes papier.
Joris van Casteren.